0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Tüketim 6 kat arttı, sektör milyar dolara koşuyor

Türkiye’de kahve ithalatı 20 yılda 20 milyon dolardan 900 milyon dolara fırlarken, kişi başı tüketim de tam 6 kat arttı. Her köşe başında bir kahveci açılmasının arkasında ise sadece damak tadı değil, ‘üçüncü mekan’ ihtiyacı yatıyor. Betonlaşan şehirler ve ağır ekonomik şartlar altında kahveciler nasıl son sığınağa dönüştü? Peki, aile evinden ayrılamayan gençler için kahveci dükkanları aslında ‘kiralık bir salon’ mu? İşte milyar dolarlık bu devasa sektörün arkasındaki çarpıcı sosyolojik gerçekler…

Türkiye sokaklarında her adımda bir zincir veya butik kahveciyle karşılaşmak artık sıradan bir durum haline geldi. Bu değişim, aslında milyar dolarlık devasa bir ekonominin ve köklü bir sosyolojik dönüşümün habercisi. Kahve ithalatındaki patlamadan “üçüncü mekan” ihtiyacına kadar bu yükselişin perde arkasını inceleyen analizler, konunun sadece kafeinden ibaret olmadığını kanıtlıyor.

İşte 20 milyon dolardan 900 milyon dolara fırlayan o devasa ekonominin ve gençlerin kahvecilere akın etmesinin gerçek nedenleri…

İTHALAT VERİLERİ ŞAŞIRTIYOR: 2000’DEN BUGÜNE DEV SIÇRAMA

Türkiye, topraklarında kahve yetişmemesine rağmen inanılmaz bir tüketim artışı yaşıyor. 2000’li yılların başında yaklaşık 20 milyon dolar olan kahve ithalatı, 2025 yılı itibarıyla 900 milyon doları aşmış durumda. Sektör raporları, bu rakamın önümüzdeki 10 yıl içinde iki katına çıkacağını öngörüyor.

Tüketim miktarları da bu yükselişi destekliyor: 2010 yılında kişi başına 300 gram olan kahve tüketimi, bugün 1 kilo 800 gram seviyelerine fırladı. Avrupa ve İskandinav ülkelerinin (kişi başı 5-12 kg) hala gerisinde olsak da Türkiye’deki ivme dünya ortalamalarının çok üzerinde seyrediyor.

EKONOMİK ÇELİŞKİ: ALIM GÜCÜ DÜŞERKEN TÜKETİM ARTTI

İthalatın 20 milyon dolardan 900 milyon dolara çıkması devasa bir ticari hacme işaret etse de akıllara şu soru geliyor: Alım gücünün düştüğü bir dönemde bu lüks tüketim nasıl rekor kırıyor? İktisat literatüründeki “Ruj Endeksi” bu durumu açıklayan en temel kavramlardan biri.

Kriz dönemlerinde insanlar ev, araba veya yurt dışı tatili gibi büyük harcamalara güç yetiremedikleri için kendilerini psikolojik olarak rahatlatacak “ulaşılabilir küçük lükslere” yöneliyor. Bugün bir gencin 150-200 TL’yi bir bardak kahveye vermesi, aslında hayatındaki pek çok büyük hedefe ulaşamazken kendisine satın alabildiği en somut ve kaliteli “ödül” haline geliyor.

ÇAY KRALLIĞI SARSILIYOR MU?

Sanılanın aksine, çayın “milli içecek” olarak bu kadar baskın olması çok eski bir gelenek değil. YouTuber’da içerik üreten Ferit Emre Yalçın, da son videosunda bu konuya değiniyor ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında kahvenin dış ticaret açığı oluşturmaması için çayın teşvik edildiğini ve bu kültürün yaklaşık 100 yıllık bir geçmişi olduğunu hatırlatıyor. Bugün ise kahve, özellikle genç kuşaklar arasında tahtını geri alıyor.

“ÜÇÜNCÜ MEKAN” KAVRAMI VE SOSYALLEŞME İHTİYACI

Yalçın’ın analizinde en dikkat çeken noktalardan biri ise sosyolog Roy Oldenberg’in ortaya attığı “Üçüncü Mekan” kavramı. Buna göre insan hayatı üç temel mekan arasında geçer:

• Birinci Mekan: Ev (Sorumluluklar ve aile hayatı),
• İkinci Mekan: İş veya okul (Hiyerarşi ve üretim),
• Üçüncü Mekan: Kafe, park gibi özgürce sosyalleşilen alanlar.

Türkiye’deki ekonomik gerçekler ve şehirlerin betonlaşması, gençleri alternatif mekanlardan mahrum bırakıyor. Özellikle gençler arasında kahvehane ve çay bahçelerinin “cool” bulunmaması, yeni nesli modern kahvecilere yönlendiriyor.

ŞEHİRLER BETONLAŞTIKÇA KAHVECİLER “KAMUSAL ALAN” OLDU

Bu yükselişin ardındaki bir diğer acı gerçek ise şehir planlamasındaki hatalar. Betonlaşan şehirlerde ücretsiz parkların, meydanların ve nefes alınacak sosyal alanların hızla azalması, insanları ticari işletmelere sığınmaya mecbur bırakıyor.

“Üçüncü mekan” olarak adlandırılan kafe ve parklar arasında, Türkiye’deki denge kafeler lehine bozulmuş durumda. İnsanların dışarıda vakit geçirebileceği ücretsiz alanların kıtlığı, kahvecileri “modern meydanlara” dönüştürdü. Ancak bu meydanların bir giriş ücreti var: Bir fincan kahve parası. Bu durum, aslında kamusal alanın özelleştiğinin ve sosyalleşmenin ancak bir bedel ödenerek mümkün olduğunun çarpıcı bir kanıtı olarak karşımıza çıkıyor.

GENÇLER NEDEN KAHVECİYE GİDİYOR?

Bugün bir kahveye verilen 100-200 TL, bir içecekten ziyade özgürce sosyalleşebilecekleri bir salon kiralamak amacıyla ödeniyor. Ekonomik şartlar sebebiyle aile evinde yaşamak zorunda kalan 20-30 yaş grubu, misafirlerini babalarının salonu yerine bu mekanlarda ağırlayarak kahvecileri dışsallaştırılmış bir salon olarak kullanmayı tercih ediyor.

Sektördeki bu devasa başarının anahtarı ise, kahvecilerde insanların “bir şey alır mısınız” diye ‘darlanmaması’, bedava internet imkanı ve her kesimden insanın kendini rahat hissettiği bir “eşitlik ve özgürlük” alanı sunulmasıdır. Geleneksel çay bahçelerinin aksine bu mekanlar, gençlere aradıkları o “üçüncü mekan” konforunu tam anlamıyla sağlıyor.

DIŞARIDA NE İÇİYORUZ?

Veriler gösteriyor ki, evde Türk kahvesi hâlâ bir numara olsa da, dışarıda içilen kahvelerde filtre kahve, Latte ve Americano ilk üç sırayı paylaşıyor. Özellikle Z kuşağı, sosyalleşmek için kahveyi bir araç olarak görüyor ve espresso bazlı içecekleri tercih ediyor.

Sonuç olarak Türkiye’deki kahveci patlaması, bir damak tadı değişiminden ziyade ekonomik bir sığınma ve statü arayışı olarak dikkat çekiyor. İçerik üreticisi Ferit Emre Yalçın’ın da belirttiği gibi insanlar o karton bardaklarla kafeinden öte, kendilerine ait bir alan ve sosyalleşme imkanı satın alıyorlar.

yenibakış gazetesi-kktc son dakika