

Büyürken, bolca ıspanak yersem güçlü kuvvetli olacağıma inandım. Hala düzenli olarak içecek karışımlarıma, makarnalara ve omletlere ıspanak ekliyorum.Ispanağı sadece farklı şekillerde tüketilebildiği, kolay piştiği ve lif açısından zengin olduğu için değil, aynı zamanda iyi bir demir kaynağı olduğu için de seviyorum. Peki, gerçekten öyle mi?Aslında tamamen yanılmış sayılmam ama çiğ ıspanaktaki demirin çok büyük bir kısmını vücudumuza alamıyoruz.Her üç kişiden biri demir eksikliği yaşıyor. Bunu göz önüne aldığımızda ihtiyaç duyduğumuz miktarı almamız için sadece ne yediğimiz değil, yiyeceklerimizi nasıl hazırladığımız ve tükettiğimiz de önemli. En yaygın eksiklikDemir eksikliği, özellikle çocuklar ve doğurganlık çağındaki kadınlar arasında, dünyada en sık rastlanan beslenme eksikliği.Yorgunluk, halsizlik veya nefes darlığı gibi belirtiler demir eksikliğine işaret edebilir. Çünkü bu önemli bir mineral. Vücudumuzun neredeyse her yerine oksijen taşıyan hemoglobin proteininin üretilmesine yardımcı oluyor.East Anglia Üniversitesi’nden mineral metabolizması profesörü Susan Fairweather-Tait, “Doğru beslenme düzeniyle kansızlık (anemi) oluşumunu önlemeye çalışmak en iyisi” diyor.Ne var ki gıdalardaki demirin vücudumuz tarafından emilmesi söz konusu olduğunda, tüm demir açısından zengin besinler aynı değil.
Etsiz beslenme ek özen gerektiriyor Demirin beslenme yoluyla alınan iki biçimi var. “Hem demir” et ve deniz ürünlerinde bulunuyor, “hem olmayan demir” de bitkisel kaynaklı gıdalardan geliyor.Vücudumuz, hem olmayan demire kıyasla hem demirini daha kolay emiyor. Hem demirinin yaklaşık yüzde 15-30’unu emilirken, hem olmayan demirin emilim oranı çok daha düşük. Kurutulmuş sebzelerde yaklaşık yüzde 2, yapraklı sebzelerde ise yaklaşık yüzde 7-9.Hem demir, kırmızı et, sakatat, kümes hayvanları ve deniz ürünleri gibi hayvansal gıdalarda bulunan ve vücut tarafından bitkisel (hem olmayan) demire göre çok daha kolay emilen demir formunu ifade ediyor.Ancak maliyetin yanı sıra kırmızı etin sağlık ve çevre üzerindeki olumsuz etkilerine dair endişeler arttıkça, bazı insanlar daha az et tüketmeye başladı. King’s College London’dan beslenme bilimleri alanında kıdemli öğretim görevlisi Yemisi Latunde-Dada, başka demir kaynaklarıyla telafi edilmediği takdirde bu durumun demir eksikliğine yol açabileceğini belirtiyor. Neyse ki günlük demir hedefinize ulaşmanızı sağlayabilecek pek çok bitkisel demir kaynağı var.Bu “hem olmayan” kaynaklar vücut tarafından daha az emilse de bitkisel gıdalardan alınan demir emilimini en üst düzeye çıkarmanın pek çok yolu var.1. Bazı yeşillikleri haşlayın, bazılarını buharda pişirinGıdaların hazırlanma biçimi, vücudumuzun demirden ne kadar yararlanabileceğini etkileyebiliyor.Ispanakta “oksalat” adı verilen bileşikler bulunuyor. Bu bileşikler demire bağlanarak vücudumuzun demir emilimini engelleyebiliyor. Fakat ıspanağı haşladığınızda bu bileşikler yok oluyor ve vücudunuz daha fazla demir emebiliyor.Bununla birlikte, bu kural yalnızca ıspanak, pazı ve pancar yaprağı gibi oksalat oranı yüksek yapraklı yeşillikler için geçerli.Marul ve lahana gibi diğer yeşilliklerin içindeki oksalatların uzaklaştırılmasına gerek yok. Hatta bu sebzeleri çiğ tüketmek veya buharda pişirmek, içindeki C vitaminini de korumaya yardımcı oluyor ve bu da demir emilimini artırıyor.2. Demir açısından zengin gıdaları C vitamini ile birlikte tüketinAraştırmalar, beslenmemize C vitamini eklediğimizde daha fazla demir emebildiğimizi gösteriyor.Latunde-Dada, “C vitamini, bitkisel kaynaklı gıdalardan demir emilimini önemli ölçüde artıran bir unsurdur” diyor.Demir içeren öğünlerinize limon sıkabilir veya kahvaltıda ekşi mayalı ekmeğinizin yanında küçük bir bardak portakal suyu içmeyi deneyebilirsiniz.3. Fermente gıdalara yönelinFermentasyon süreci de vücudunuzun daha fazla demir emmesine yardımcı olabiliyor. Bunun nedeni, fermentasyonun “fitik asit” adı verilen ve tahıllarda, kuruyemişlerde ve tohumlarda doğal olarak bulunan bir bileşiği parçalaması. Fitik asit, vücudun gıdadaki demiri almasını zorlaştırıyor.Bu nedenle, normal ekmek yerine ekşi mayalı ekmek tüketmeyi düşünebilirsiniz.4. ‘Demirle zenginleştirilmiş’ ürünlere bağlı kalmayın Ekmek ve kahvaltılık gevrekler gibi birçok temel gıda ürünü demirle zenginleştiriliyor. Ancak üreticiler genellikle, gıdanın tadını, rengini veya raf ömrünü değiştirmeyen, “tepkimeye girmeyen” vücut tarafından emilimi daha zor demir formlarını kullanmayı tercih ediyor.Fairweather-Tait, “Demirle zenginleştirilmiş ürünlerin çoğundan demiri yeterince iyi ememiyoruz” diyor.Zenginleştirilmiş gıdalardan demir emilimini ölçen bir çalışmada araştırmacılar, bebek mamalarından ve tahıl bazlı ek gıdalardan sağlanan demir emiliminin oldukça düşük olduğunu tespit ettiler. Buldukları oran yüzde 0,6 ila yüzde 2,2 arasıydı. Buna karşılık aynı çalışma, rafine beyaz undan yapılan ekmeklerde demir emiliminin daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Başka bir çalışma ise rafine undan yapılan ekmeklerde emilim oranının yüzde 13,6’ya ulaştığını gösterdi5. Yemekle birlikte ne içtiğinize dikkat edinYemek sırasında tükettiğimiz içecekler, besinlerden ne kadar demir emebileceğimizi etkileyebiliyor.Latunde-Dada, oksalatlarda olduğu gibi, polifenoller, tanenler, lif ve fitatlar gibi bileşiklerin de demir emilimini azaltabileceğini belirtiyor.Kahve ve çayda, tanenler ve polifenoller bulunuyor. Yani demir açısından zengin bir kahvaltılık gevreği bu içeceklerden biriyle birlikte tükettiğimizde, içindeki demiri yeterince iyi ememiyoruz.Fairweather-Tait, çay içmek istiyorsanız bunu yemekten en az iki saat sonra yapmanın en iyisi olduğunu vurguluyor.Yeterli miktarda, aşırıya kaçmadanGünlük önerilen demir miktarı, genelde vücudumuza aldığımız demirin oldukça küçük bir kısmını emebildiğimiz gerçeği göz önünde bulundurularak belirlendi.Fairweather-Tait, günlük demir ihtiyacınızı karşılasanız bile vücudunuzun günde yalnızca bir ila iki miligram demir emebildiğini söylüyor. Bu miktar, terleme veya adet görme gibi yollarla günlük kaybettiğimiz demire eşit.Fairweather-Tait, dengeli bir beslenme düzeni içinde, gün boyunca küçük porsiyonlar halinde demir açısından zengin gıdalar tüketmeyi öneriyor. Bunun nedeni, vücudun emilen demir miktarını düzenleme konusunda oldukça verimli olması. Dolayısıyla, bir kerede çok fazla demir aldığımızda, paradoksal bir şekilde vücudumuz daha az demir emebiliyor.Ayrıca, takviye kullanmayı düşünüyorsanız, uzmanlar öncelikle bir doktora danışmanızı tavsiye ediyor.”Vücut bir dengeyi korumaya çalışır ve gereğinden fazla demir almak istemez.”