YDÜ Siyaset Bilimi Öğretim Üyesi Yard. Doç. Dr. Şevki Kıralp, BM’nin bir süredir Kıbrıs müzakereleriyle ilgili olarak tarafların uzlaşma olasılığını ölçmeye çalıştığını söyledi. “Peki, eylül ayında ya da sonrasında BM taraflara ‘bir an önce görüşün ve bir an önce barışın’ diye baskı yapacak mı?” diye soran Kıralp, tarafların Guterres’e hakemlik yetkisi vermediğine göre bunun söz konusu olamayacağını kaydetti
Ülkeyi günden güne sarmalına alan ekonomik kriz, Güney-Kuzey ekonomileri ve siyaset arenasına yansıyışlarını da değerlendiren Kıralp, eriyen alım gücünün, yapılan zamlar, yükselen fiyatlar, faiz nedeniyle ya da dövizin yükselmesiyle sürekli büyüyen borçlar ve benzeri sorunlardan ötürü kötü günlerin yaşandığına vurgu yaptı
Kıralp, “İşin aslına bakacak olursak bizleri bu döviz krizinden tamamıyla kurtarmak KKTC hükümetlerinin elinde değildir. Buna bir çare bulmak büyük ölçüde Türkiye’ye bağlıdır” dedi
Yaşanmakta olan krizin bazı şeylerin değişmesi için bir fırsat olabileceğinin altını çizen Kıralp, “Evet bu olabilir. Ancak böylesi bir değişimin temel öznesi hükümet ya da meclis değil, yalnızca halkın kendisi olabilir. İktidarda hangi parti ya da partiler olursa olsun, meşru taleplerini örgütlü ve dinamik biçimde dile getiren bir toplumsal muhalefet tüm siyasi partilerden daha güçlüdür” diye konuştu
Kıbrıs’ın kuzeyi ile güneyinin ekonomik anlamda kıyaslandığı zaman, güney’in yıllık ithalatının yıllık ihracatının yaklaşık olarak iki katı olduğunu söyleyen Kıralp, “Bu bile güney ekonomisinin bizim ekonomimize göre çok daha dinamik, çok daha sürdürülebilir ve kendi kendine çok daha yeterli bir ekonomi olduğunu göstermeye yeterlidir. Bunun yanında, güney’in Euro kullanıyor olması Kıbrıslı Rumların bizim yaşadığımız bazı sorunları yaşamasını engelliyor” ifadelerini kullandı
Özlem ÇİMENDAL
YDÜ Siyaset Bilimi Öğretim Üyesi Yard. Doç. Dr. Şevki Kıralp, Kıbrıs konusunda BM’nin büyük eylül buluşmasında üstlendiği misyonu, tarafların çantalarındaki olası materyalleri, dünya ve Kıbrıs’ın içerisinden geçmekte olduğu ekonomik krizin siyaset arenasına yansıyışları, Kuzey-Güney ekonomisi hakkında Yeni Bakış’a ilginç açıklamalarda bulundu.
“BM tarafların uzlaşma isteğini ölçüyor”
BM’nin bir süredir Kıbrıs müzakereleriyle ilgili olarak tarafların uzlaşma olasılığını ölçmeye çalıştığını söyleyen Kıralp, “Ayrıca, Sayın Guterres sadece uzlaşma olasılıklarına dair değil, aynı zamanda müzakere sürecinin kendisine dair de temkinli davranıyor. Elbette ki müzakereler devam edecekse Sayın Guterres taraflardan ‘bu kez ne pahasına olursa olsun kesin anlaşacağız” gibi bir garanti almayı beklemiyordur, ancak ‘uzlaşma ihtimaliniz düşükse lütfen beni oyalamayın’ mesajını da taraflara net olarak vermektedir. Anladığım kadarıyla her iki taraf da bu mesajı almış durumdadır” dedi.
“Eylül buluşmasında BM baskı mı yapacak?”
“Peki, eylül ayında ya da sonrasında BM taraflara ‘bir an önce görüşün ve bir an önce barışın’ diye baskı yapacak mı?” diyen Kıralp, Kıbrıs gibi sorunlu coğrafyalarda BM’nin görevinin çoğu zaman arabuluculuk yapmakla sınırlı olduğuna dikkat çekti. Kıralp, BM’nin taraflara barış görüşmeleri yapmaları ve müzakere etmeleri için olanaklar sunacağını ancak çözüm yönünde baskı uygulamayacağını ifade ederek, “BM ancak belli durumlarda, mesela tarafların kendisine hakemlik yetkisi vermesi durumunda, müzakere başlıklarında tarafların uzlaşamadıkları kısımların akıbetini kendisi belirler. Örneğin Annan Planı bu şekilde oluşmuştu, çünkü taraflar o dönemin BM Genel Sekreteri Kofi Annan’a ‘bizim anlaşamadığımız noktaları sen doldur’ yönünde bir yetki vermişlerdi. Tabi hepimizin malumudur ki bu bile çözüm için yeterli olmamıştı” diye konuştu.
“Guterres’e hakemlik yetkisi verilmedi”
Tarafların hakemlik yetkisi vermediğine de vurgu yapan Kıralp, “Şu an taraflar Sayın Guterres’e hakemlik yetkisi vermediğine göre bu da söz konusu değil. Kısacası, çözümün anahtarı liderlerde ve toplumlardadır. BM’nin oynayabileceği rolü abartmamakta yarar var” dedi.
Ekonomik krizin anahtarı: Türkiye
Ülkeyi günden güne sarmalına alan ekonomik kriz hakkında da değerlendirmelerde bulunan Kıralp, “İçinde bulunduğumuz ekonomik kriz halkın çok büyük bir kısmının yaşam kalitesini deyim yerindeyse mahvetti” ifadelerini kullandı. Kıralp, eriyen alım gücünün, yapılan zamlar, yükselen fiyatlar, faiz nedeniyle ya da dövizin yükselmesiyle sürekli büyüyen borçlar ve benzeri sorunlardan ötürü kötü günlerin yaşandığına vurgu yaptı. Kıralp şöyle konuştu: “İşin aslına bakacak olursak bizleri bu döviz krizinden tamamıyla kurtarmak KKTC hükümetlerinin elinde değildir. Buna bir çare bulmak büyük ölçüde Türkiye’ye bağlıdır. Türkiye belli sebeplerden ötürü uzun yıllardır dalgalı döviz kuru sistemini uygulamaktadır. Haliyle bizdeki durum da aynıdır çünkü para birimimiz TL’dir ve ekonomimiz Türkiye’ye bağımlıdır.”
“Kriz yaşanıyor olması o memleketteki sosyal adaletsizliklerin aynen devam etmesi için gerekçe teşkil edemez”
Mevcut sistemde dövizin TL bazında kaç para olacağını arz-talep ilişkilerinin belirlediğinden de bahseden Kıralp, “TL’nin değer kazanması için dövizin Türkiye’de daha çok bulunan ve daha az talep edilen bir değer haline gelmesi gerekir. Bu da ancak Türkiye’nin üretim kapasitesi ve ihracatının artmasıyla ya da Türkiye’ye yoğun bir yabancı sermaye ve yabancı yatırım girişi olmasıyla gerçekleşebilir. Bunu yapmak da doğal olarak KKTC hükümetlerinin elinde değildir. Ancak altını çizeyim ki, sosyal adaleti önemsiyorsak bir memlekette ekonomik kriz yaşanıyor olması o memleketteki sosyal adaletsizliklerin aynen devam etmesi için gerekçe teşkil edemez” ifadelerini kullandı.
Kriz beklenen, özlenen değişimin kapısını açabilir
“Peki, yaşamakta olduğumuz kriz bazı şeylerin değişmesi için bir fırsat olabilir mi?” diye soran Kıralp, “Evet olabilir. Ancak böylesi bir değişimin temel öznesi hükümet ya da meclis değil, yalnızca halkın kendisi olabilir. İktidarda hangi parti ya da partiler olursa olsun, meşru taleplerini örgütlü ve dinamik biçimde dile getiren bir toplumsal muhalefet tüm siyasi partilerden daha güçlüdür. Meşru talepleri farklı kesimleri ortak paydada bir araya getirerek dile getiren bir toplumsal muhalefet, hükümetlerin önceliklerini de tayin eder. 1990’lı yılların ikinci yarısında ve 2000’li yılların ilk yarısında bu toplum o dönemler ‘değişmez’ denilen pek çok şeyi değiştirdi ve bunu da örgütlenmiş, kenetlenmiş, dayanışma sergilemiş ve mücadele vermiş güçlü bir toplumsal muhalefetle başardı. O günlerde ülkenin sendikaları, sivil toplum örgütleri, aydınları, medya kuruluşları, gençleri ve en önemlisi de farklı kesimlerden vatandaşları güçlerini birleştirerek dönemin iktidarını kulak vermeye iten toplumsal muhalefeti oluşturmamış olsaydı, sınır kapılarının açılabileceği ya da Kıbrıs pasaportlarının yasallaşabileceği kolay kolay kimsenin aklına gelmezdi. Hatta federal çözümü öngören Annan planı halkın ezici çoğunluğu tarafından devasa bir coşkuyla desteklenemezdi. Bugün de o dönemkine benzer bir toplumsal muhalefet oluşursa bir şeyler değişebilir” dedi.
“KKTC hükümeti halkın talebini yerine getirebilir”
“Örneğin, güçlü bir toplumsal muhalefet özel sektörde sendikalaşma ve toplu sözleşme haklarının hayata geçirilmesi, asgari ücretin belirlenme şeklinin değişmesi, kamu sektöründe göç yasasının ortadan kaldırılması ve piyasadaki fiyatların bu denli artmaması gibi meşru taleplerin hükümet tarafından hayata geçirilmesini sağlayabilir” diyen Kıralp şunları söyledi: “Evet, iktidarda hangi partiler olursa olsun KKTC hükümetleri TL’nin döviz karşısında değer kazanmasını sağlayamaz, ama iktidarda hangi partiler olursa olsun, KKTC hükümetleri halkın meşru taleplerini yerine getirebilir.”
“Güney’in ekonomisi Kuzey’e göre dinamik ve sürdürülebilir”
Kıbrıs’ın kuzeyi ile güneyinin ekonomik anlamda kıyasladığı zaman, güneyin yıllık ithalatının yıllık ihracatının yaklaşık olarak iki katı olduğunu söyleyen Kıralp, KKTC’nin ise yıllık ithalatının yıllık ihracatının yaklaşık yirmi katı katı olarak görüldüğünü kaydetti. “Bu bile güney ekonomisinin bizim ekonomimize göre çok daha dinamik, çok daha sürdürülebilir ve kendi kendine çok daha yeterli bir ekonomi olduğunu göstermeye yeterlidir. Bunun yanında, güneyin Euro kullanıyor olması Kıbrıslı Rumların bizim yaşadığımız bazı sorunları yaşamasını engelliyor” diyen Kıralp, “Bizde TL ile döviz arasındaki değer dengelerinin istikrarsızlığından kaynaklanan çok ciddi sorunlar var. Güneyin ekonomisi de bizim ekonomimiz de nüfuslarımızdan ötürü birer küçük ekonomidir. Küçük ekonomilerin krize girmesi de krizden çıkması da hızlı olur. Fakat pek çok ekonomik sektörümüzü mağdur eden izolasyonların yanı sıra, resmi para birimimiz TL iken can alıcı ekonomik faaliyetlerin neredeyse tamamının dövize endeksli olması da çoğu zaman vatandaşın aleyhine işliyor. Yani biz batarken hızlı batıyoruz ama çıkarken o kadar hızlı çıkamıyoruz” şeklinde konuştu.