Ayrılıkçı hareketler kabul görmüyor!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Sözen:  Uluslararası toplum ayrılıkçı hareketlere sıcak bakmamaktadır. Çünkü eğer her isteyene devlet kurma hakkı verilirse, uluslararası sistem kaosa ve keşmekeşe sürüklenecektir.

“Bin tane kendi kendine yeterli olmayan devletin kurulması demek uluslararası sistem açısından hayırlı değildir. Bu sebeple 1970’lerde uluslararası toplum, kendi kaderini teyin etme hakkını (self determinasyon) yeniden gözden geçirmiş ve orjinal anlamına ek olarak, farklı toplulukların var olan devlet içerisinde demokratik yönetime katılma hakkı şeklinde tanımlamıştır.”

Geçtiğimiz gün 19 milletvekilinin meclise federasyonun görüşme zemininden çıkılması yönünde önerge sunmasını da değerlendiren  Sözen, “Bu önergenin çok ciddi ve etkileyici olduğunu düşünmüyorum. Bu tamamen  genel seçimlerin atmosferiyle ilgilidir. Nasıl ki Rum parlamentosu bütün garantiler kalksın diye bir karar aldı ve bu karar parlamentodan geçmiş olsa bile bunun pratikte geçerliliğinin olmadığı bariz, bizdeki de buna benziyor

Eniz ORAKCIOĞLU

Doğu Akdeniz Üniversitesi, Uluslararası İlişikler Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Ahmet Sözen, Kuzey Irak ve Katolonya’da ilan edilen tek yanlı Bağımsızlık ilanlarının Kıbrıs konusuna yansımaları ve bu gelişmeler ışığında KKTC’nin geleceğine yönelik yol haritasını Yeni Bakış’a değerlendirdi.

“Bağımsızlık hareketleri sürpriz değildir”

Doğu Akdeniz Üniversitesi, Uluslararası İlişikler Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Ahmet Sözen, belli ülkelerde bir etnik gurubun bağımsızlık ilan etmesi ve ayrı devlet kurmak istemesinin yeni bir şey olmadığını belirterek, “Bu yüzdende Katalonya ve Irak Kürdistan bölgesinin bu hareketleri bize sürpriz değil. Katalonya ve Irak Kürdistan örneklerine baktığımız zaman Katalonya daha fazla sürpriz niteliği taşımaktadır, çünkü genellikle bağımsızlık ilan edilen bölgelerde toplulukların eziyet altında olduğunu, ya da merkezi hükümetlerin bu toplulukları yeterince yönetime dâhil etmediğini görürüz. Böyle durumlarda da bu toplulukların bağımsızlık ve ayrı devlet ilan etmesi, kısacası self determinasyon (kendi kaderini tayin etme) haklarını kullanmaları biraz daha meşru olur. Bu gibi bağımsızlık ve ayrı devlet ilanları uluslararası hukuğun bir parçası olan self determinasyon ilkesine binaen yapmaktadırlar. Kısacası uluslararası hukukta self determinasyon diye geçen ilkeden yola çıkarak toplumlar ‘Biz ayrı bir halkız ve halk olarak bizim kendi kaderimizi tayin etme hakkımız vardır’ diyebilmektedir” diye konuştu.

“Çok devlet olursa uluslararası sistem yönetilemez”

Self Determinasyonun tarihçesini ve arkaplanını anlatmak için 1. Dünya Savaşı sonları Osmanlı imparatorluğu ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğunun çöküşünü anımsamak gerektiğine vurgu yapan Sözen, “Bu iki imparatorluk da çok milletli ve çok etnikli imparatorluklardı. Bu sebeple imparatorluklar çöktüğü zaman içlerindeki farklı halklara ne olacağı konusu tartışılmış ve ortaya Self Determinasyon (halkların kendi kaderini tayin etme hakkı) çıkmıştı. O dönemin Amerikan Başkanı Woodrow Wilson’ın 1918’de Amerikan Kongresinde yaptığı meşhur 14 maddelik bir konuşması var. Bu maddeler 1. Dünya Savaşı’nı bitirmek için yapılacak müzakerelerdeki prensiplerdi; ve işte self determinasyon o maddelerden, o prensiplerden birisiydi. Orda, çökmekte olan imparatorluklar (Osmanlı ve Avusturya-Macaristan) içindeki halkların kendi kaderlerini tayin etmesi ve kendi bağımsız devletlerini kurma hakkı prensibi açıkça dile getirilmektedir. Ama 1970’li yıllarda self determinasyon kavramı değişmeye başlamıştır. Ayrı devlet kurma hakkı da arka plana atılmıştır. Çünkü her isteyen etnik gruba devlet kurma hakkı verildiğinde dünyada binden fazla devlet olacak ve bu kadar çok devlet olması ise uluslararası sistemin yönetilmesinin imkânsızlaşacağı bir karmaşa demektir. Bu sebeple bunu kısıtlama yoluna giderek self determinasyon var olan devlet içinde bir topluluğun (etnik veya dini grubun) demokratik yönetime katılma hakkına evrildi ve bu şekilde tabir edildi” dedi.

“Annan planında iki toplum self determinasyon hakkını kullandı”

Annan Planında da iki toplum self determinasyon hakkını kullandığını anımsatan Sözen, “Ayrı ayrı devlet kurarak değil bir devletin demokratik yönetimine katılmak için bunu yapmışlardır. Annan planında, iki toplumun yönetime ortak bir şekilde katılıyor olacağını görürüz. Örneğin, yürütmede (başkanlık konseyinde) bir toplumdan başkan ve diğer toplumdan başkan yardımcısını ve bunların belli sürede rotasyonunu gibi olgularla iki toplumun da yönetime katılma hakkı vardı. Yasama ve yargı da da benzer şekilde devletin fonksiyonları ve yetkileri iki toplum tarafından paylaşılmaktaydı.

Eğer bir toplum yönetime katılma hakkından mahrum edilirse, baskı altına alınırsa o zaman o toplumun kendi devletini kurmaktan başka bir seçeneği olmaz. O zamanda durum böyleyse kurduğu devlet daha meşru olur ve daha çok kabul görür. Katalonya örneğine baktığımızda bağımsızlık ilan eden gurup baskı altında değildir, hatta İspanyollardan daha zengin de bir halktırlar, birazda bu yüzden ayrılmak istemektedirler. Yoksa demokrasi ve özgürlüklerine yönelik herhangi bir engel yoktur. Bu sebeple Avrupa Birliği reaksiyon olarak dün bizim tek muhatabımız İspanyol Hükümetidir diyor ve Katalonya’yı dikkate almıyor” şeklinde konuştu.

“Kürtlerin durumu daha karışıktır”

Irak Kürdistan konusuna da değinen Sözen, “Irak Kürdistan konusu daha karmaşıktır. Irak Federasyonu Federal Anayasası Kürtlere belli ölçüde, en azından kağıt üzerinde yönetime katılma hakkı veriyor, ancak pratikte bu oluyor mu? Önemli olan budur. Irak’ın demokratik bir rejime sahip olmaması, bölgedeki komşu ülkelerin Irak’ın içişlerine sürekli karışabilmeleri ve kendi hegemonyalarını Irak’ta bazı grupları aracı kullanarak kurmak istemeleri – örneğin, İran’ın Irak’taki Şiiler üzerindeki etkisi ve kontrolü, çok önemli faktörler. Buna ek olarak, Kürtlerin dört komşu ülkede (Türkiye, İran, Irak ve Suriye) önemli nüfusları olmasına karşın bağımzıs bir devletlerinin olmaması; kısacası Kürtlerin durumu Katalanlara oranla daha karışıktır” diye konuştu.

“KKTC’nin de şansı artabilir, ama ”

Bağımsızlıkların Kıbrıs konusuna etkisini de değerlendiren Sözen, şunları söyledi; “Tanınma emsalleri çoğaldıkça, belki Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin de bir zaman tanınması konusunda şansı artabilir. Ama baktığımızda ne Kuzey Irak, ne de Katalonya bağımsızlığı, özellikle de ayrı devlet ilanları uluslararası toplumda çok fazla kabul görmüyor. Bu nedenle uluslararası toplum ayrılıkçı hareketlere sıcak bakmamaktadır. Çünkü eğer her isteyene devlet kurma hakkı verilirse, uluslararası sistem kaosa ve keşmekeşe sürüklenecektir. Bin tane kendi kendine yeterli olmayan devletin kurulması demek uluslararası sistem açısından hayırlı değildir. Bu sebeple 1970’lerde uluslararası toplum, kendi kaderini teyin etme hakkını (self determinasyon) yeniden gözden geçirmiş ve orjinal anlamına ek olarak, farklı toplulukların var olan devlet içerisinde demokratik yönetime katılma hakkı şeklinde tanımlamıştır.”

“Ciddi ve etkileyici değil”

Geçtiğimiz gün 19 milletvekilinin meclise federasyonun görüşme zemininden çıkıldığı yönünde önerge sunmasını da değerlendiren Ahmet Sözen, “Bu önergenin çok ciddi ve etkileyici olduğunu düşünmüyorum. Bu tamamen içerisine girdiğimiz genel seçimlerin atmosferiyle ilgilidir. Nasıl ki Rum parlamentosu bütün garantiler kalksın diye bir karar aldı ve bu karar parlamentodan geçmiş olsa bile bunun pratikte geçerliliğinin olmadığı bariz, bizdeki de buna benziyor. Bakınız, eğer parametreler değişecekse, bunun iki tarafın da kabul edeceği şekilde değişmesi lazımdır. Kıbrıs Rum tarafının böyle bir parametreyi – yani, iki devlet esaslı müzakereler zemininde müzakere – kabul edeceğini düşünmüyorum. Kısacası Rumlar iki ayrı devletli parametreyi kabul etmez. Crans Montana’da da konular artık son aşamaya gelmişken, yani çözüme bir millik yol kalmışken, bu kadar taraflar birbirine yaklaşmışken bütün bunların tamamen berhava edilmesi ne kadar doğrudur, ne kadar gerçekçidir ve ne kadar kabul edilebilir? Bu sebeple “Parametreleri kaldırmak” demek hem pratik değil, hem de gerçekçi değil. Çünkü parametreler kalkıp, başka parametreler ortaya çıkacaksa bu iki tarafın da kabul edebileceği parametreler olmalıdır” dedi.

“Federasyonu reddetme gibi bir lüksümüz yok”

Meclise sunulan önergenin iki tarafın ilişkilerini zedeleyebileceğinin altını çizen Sözen, “Rum tarafında daha önce alınan ENOSİS ile ilgili karar ve garantilerin kaldırılmasıyla ilgili tek taraflı kararlar iki taraf arasında zaten sıkıntılı olan güven ortamını daha da zedelemektedir. KKTC parlamentosunda da federasyonun parametresinin kaldırılması konusundaki bir karar aynı şekilde güven ortamını daha da zedeleyecektir. Ancak şunu da dikkatinize getirmek isterim: Bazı kesimler, var olan çözüm parametrelerinin kalktığını söylüyorlar, ancak diğer taraftan Kocas ve Çavuşoğlu’nu geçen günkü görüşmesinde ‘Kıbrıs konusundaki zor konuları iki garantör ülke müzakerelerden önce konuşma’ yönünde mutabakata varıyor.  Bu da ileri bir tarihte, yani 2018 Kıbrıs Rum cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrası, bu müzakerelerin tekrardan başlayacağını gösteriyor. Bu ne demek? Müzakerelerin var olan zemin üzerinde başlaması demek. Bunun yanında Kıbrıs Türk poplumunun 1977 ve 1979’da kendisinin de imzası olduğu çözüm parametreleri dışında, yani iki bölgeli ve iki toplumlu federasyon dışında başka bir çözüm parametresini savunma lüksü yoktur. Ancak ve ancak Kıbrıs Türk toplumu, Kıbrıs Rum toplumunu ikna edip 77-79’a benzer bir şekilde başka bir Doruk Anlaşması ile parametreleri değiştirebilirse o zaman olabilir ama bunun mümkün olmadığını düşünüyorum.