“Türkiye sahneye çıkmalı”
Doğu Akdeniz Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yücel Vural, “Her iki liderin son zamanlarda dile getirdiği görüşler ile son olarak BM Genel Sekreteri’nin açıklaması ve özel temsilcinin değerlendirmeleri dikkate alındığında Kıbrıs sorununa dahil olan tarafların müzakere masasından yakın bir zamanda bir anlaşmayla kalkılması hedefine odaklandıkları anlaşılmaktadır” dedi
Vural,” toprak, mülkiyet ve garantiler meselelerinde devam eden farklılıkları giderecek modeller geliştirilememiş veya bunlar üzerinde ciddi ayrılıklar devam etmektedir. Sözü geçen konulardaki ayrılıklar devam ettiği müddetçe müzakere süreci devam edecektir. Gelinen aşamada başta Türkiye Cumhuriyeti olmak üzere, AB, BM ve diğer ilgili aktörlerin, farklılıklarının giderilmesine katkıda bulunmak üzere sürece doğrudan ve aktif katılımı gerekmektedir” şeklinde konuştu
Vural, Ekim ayında yapılacak yoğunlaştırılmış müzakerelerde ise sonuca ulaşılmasının tarafların tutumuna bağlı olduğunu belirterek, “Kısa sürede anlaşmazlıkların giderilmesi bu ‘sahne düzeni’ ile bana göre pek mümkün değildir. Sahnede bazı değişiklikler olursa, örneğin Türkiye açık bir şekilde sahnede yer alırsa radikal ilerlemeler bekleyebiliriz” dedi
Vural, “Türkiye’nin bu sahnede, iki liderin açıkça temas etmekten kaçındığı, daha ziyade toprak ve güvenlik meseleleriyle alakalı ciddi bir rol alması anlamlı görünmektedir. Diğer konularda iki liderin anlaşmazlık konularını daha da azaltmaları oldukça mümkün görünüyor” diye konuştu.
Eniz ORAKCIOĞLU
Doğu Akdeniz Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yücel Vural, Kıbrıs Sorununu ve müzakerelerle ilgili süreci Yeni Bakış’a değerlendirdi. Vural, konu ile ilgili şunları söyledi; Her iki liderin son zamanlarda dile getirdiği görüşler ile son olarak BM Genel Sekreteri’nin açıklaması ve özel temsilcinin değerlendirmeleri dikkate alındığında Kıbrıs sorununa dahil olan tarafların müzakere masasından yakın bir zamanda bir anlaşmayla kalkılması hedefine odaklandıkları anlaşılmaktadır. Ama ayni zamanda toprak, mülkiyet ve garantiler meselelerinde devam eden farklılıkları giderecek modeller geliştirilememiş veya bunlar üzerinde ciddi ayrılıklar devam etmektedir. Sözü geçen konulardaki ayrılıklar devam ettiği müddetçe müzakere süreci devam edecektir. Gelinen aşamada başta Türkiye Cumhuriyeti olmak üzere, AB, BM ve diğer ilgili aktörlerin, farklılıklarının giderilmesine katkıda bulunmak üzere sürece doğrudan ve aktif katılımı gerekmektedir. Sanırım, bu zirvenin dışarıdan görünmeyen tarafında böyle bir gelişmenin olup olmadığını ilerleyen günlerde anlamış olacağız.”
“Çerçeve anlaşması beşli zirvenin yolunu kısaltmaya katkı sağlayabilir”
New York’ta yapılan son üçlü zirveye e değinen Vural, “Anlamamız gereken özetle şudur;” diyerek “Tarafların temel konulardaki farklılıkları azalmakla birlikte üzerinde uzlaşılması gereken ciddi konular vardır. Her iki liderin çözüm sürecine bağlılığı en üst derecede devam etmektedir. Bunun dışında bu zirvenin görünürde başka bir sonucu yoktur. Sürekli dile getirilen beşli zirve konusu bir müzakere aracı olmaktan çok genel uzlaşmanın ve kapsamlı çözüm çerçevesinin ilan edileceği bir toplantı olacaktır. Açıkçası, garantör devletler ve iki lider BM gözetiminde her iki toplumun önüne sunulacak bir uzlaşma çerçevesini ilan edeceklerdir. Şimdilik böyle bir noktada olunmadığı açıktır. Garantörlerin de aktif katılımıyla hazırlanacak detaylandırılmış bir çerçeve anlaşması beşli zirvenin yolunu kısaltmaya katkı sağlayabilir” şeklinde konuştu.
“Her iki liderin, tarihte ilk kez bu denli ortak bir frekansa sahiptir”
BM’nin öteden beri sorunun uzatılmaması yönünde telkinde bulunduğunu vurgulayan Vural, “Açıkçası hiçbir aktör uluslararası bir sorunun uzatılmasından yana açık bir tavır koymaz. Ama uluslararası toplum bazı sorunların çözümünü uzun vadeli bir hedef içinde değerlendirebilir ve bunlara öncelik vermeyebilir. Kıbrıs sorunu belirli nedenlerden ötürü gündemin ön sıralarında yer almaktadır. Bu nedenler nelerdir? Öncelikle Kıbrıs’ın bir AB üyesi olduğunu hatırlamamız gerekir. AB içinde başka sorunlar da vardır ama Kıbrıs gibi, birliğin bugün ve gelecekteki güvenliğini etkileyen başka bir sorunun varlığından bahsedemeyiz. Kıbrıs sorunu, AB’nin doğu sınırının istikrarı ve AB’nin bu bölgeyle ilişkilerinin istikrarı açısından önem taşımaktadır. Ayni zamanda BM uzun bir zamandır personel ve mali kaynaklarını seferber ettiği bir alan olarak Kıbrıs sorunundan kurtulmak ve daha can yakıcı sorunlar üzerinde odaklaşmak eğilimindedir. Belki de çoğu zaman unuttuğumuz bir gerçeklik de soğuk savaş yapılanmasının Kıbrıs’ta hala daha devam ediyor olmasıdır. Bu da ABD gibi ülkeler açısından önem taşımaktadır. Kıbrıs’ın uluslararası kimliğini batı içinde konsolide etmiş bir ülke olarak anılabilmesi için bu sorunu çözmek gerekmektedir. Bugünkü ‘sorunlu’ haliyle Kıbrıs teorik olarak istikrar vadeden batının bir parçası iken pratik olarak istikrarsızlık ve çatışmanın egemen olduğu Ortadoğu dinamiklerinin etkisi altındadır. Ayrıca her iki liderin, tarihte ilk kez bu denli ortak bir frekansa sahip olduklarını da hesaba katmamız gerekir. Ban ve diğer uluslararası aktörler tüm bu nedenlerden ötürü ‘uzatmayın çözün’ demektedir.
“Rum tarafı uygun uluslararası koşulları bekleyerek sorununun çözümünü ertelemiştir”
Kıbrıs Türk tarafının öteden beri çözüm sürecinin takvimlendirilmesi düşüncesine destek verdiğine dikkat çeken Vural, “Bu tutum geçmişteki tüm Kıbrıslı Türk liderler ve Türkiye tarafından dillendirilen bir düşüncedir. Aslında her geçen gün Kıbrıslılar açısından yeni olumsuzluklar demektir. Ama bazıları takvimlendirmeyi yolun sonuna gelindiğini ve bölünmenin kaçınılmaz olduğunu ifade etmek ve taksim düşüncesini meşrulaştırmak amacıyla gerekli görmektedir. BM ise her iki tarafı farklılıkların azaltılması yönünde müzakere etmek için cesaretlendirmek amacıyla zamanın önemli olduğuna vurgu yapmaktadır. Bu tutum nötral pozisyona daha yakındır. Uluslararası koşullar ve bölge koşulları BM’nin bir sorunun çözümünde yapıcı rol almasını etkilemektedir. BM’ye ve uluslararası topluma hâkim olan düşünce koşulların Kıbrıs sorununun çözümüne olanak verdiği yönündedir. Sayın Akıncı da konuya bu yönde yaklaşmaktadır. Hakikaten Ortadoğu’da hangi problemlerle karşılaşılacağı, Türkiye’nin AB ile ilişkileri ve NATO bağlantısının nasıl şekilleneceği artık pek de tahmin edilebilir konular değildir. Kıbrıs Rum tarafı ise geleneksel olarak daha uygun uluslararası koşulları bekleyerek Kıbrıs sorununun çözümünü erteleme eğiliminde olmuştur. Ama Nikos Anastasiadis’in bu tutumdan koptuğu ve mevcut uluslararası koşullarda Kıbrıs sorununun çözümünün gerekli olduğu tezine oldukça yaklaştığı anlaşılmaktadır. Sanıldığı gibi Kıbrıs sorununun çözümü Ban’ın görev süresine endeksli bir sorun değildir. Elbette Ban kendi görev süresi içinde Kıbrıs sorununu çözmek isteyecektir. Kim istemez ki! 2017 yılının ilk çeyreğine kadar olan süre içinde Kıbrıs sorununda ilan edilecek radikal yakınlaşmalar çözüm sürecinin canlı bir şekilde devamı için gereklidir” dedi.
“Anlaşmazlıkların giderilmesi bu ‘sahne düzeni’ ile pek mümkün değil”
Vural, Ekim ayında yapılacak yoğunlaştırılmış müzakerelerde sonuca ulaşılmasının tarafların tutumuna bağlı olduğunu belirterek, “Kısa sürede anlaşmazlıkların giderilmesi bu ‘sahne düzeni’ ile bana göre pek mümkün değildir. Sahnede bazı değişiklikler olursa, örneğin Türkiye açık bir şekilde sahnede yer alırsa radikal ilerlemeler bekleyebiliriz. Türkiye’nin bu sahnede, iki liderin açıkça temas etmekten kaçındığı, daha ziyade toprak ve güvenlik meseleleriyle alakalı ciddi bir rol alması anlamlı görünmektedir. Diğer konularda iki liderin anlaşmazlık konularını daha da azaltmaları oldukça mümkün görünüyor” diye konuştu.
“Adımları sekteye uğratan ve kamuoyunu manipüle eden bir tutumdur”
Vural, sözlerine şu şekilde devam etti; “Kıbrıs’ta çözüm, tarafların çözüme dönük adımlarıyla mümkün olabilecek bir süreçtir. Şimdiye kadar taraflar daha zor olan yolu seçerek tüm konularda anlaşmaya vardıktan sonra adım atmayı tercih etmişlerdir. Halbu ki Annan Planı’nın reddedilmesi üzerinden geçen 12 yıl çözüme dönük adımlarla pozitif yönde kullanılabilir ve çözümsüzlüğün her iki toplum üzerindeki olumsuz etkileri azaltılabilirdi. Otomatiğe bağlanmış bir çözüm süreci beklentisi yaratmak tarafların atması gereken adımları sekteye uğratan ve kamuoyunu manipüle eden bir tutumdur. Şu anda iki liderin yakın bir zamanda uzlaşmaya varma niyetleri bu sürecin en olumlu yönünü teşkil etmektedir.”
“Garanti sistemine ihtiyaç vardır”
Garantiler meselesinde tarafların ciddi bir arayış içinde olduklarını söyleyen Vural, “Sayın Akıncı’nın bu konuda ‘beyin fırtınası yapılıyor’ ifadesinin herhalde başka bir anlamı yoktur. Burada iki konuda iki lider arasında olan ve Türkiye tarafından da desteklenen iki temel uzlaşmanın olduğu kanaatindeyim. Bunlardan birincisi 1960 garanti sisteminin değiştirilmesi gereğidir. İkincisi ise, her iki toplumu tatmin eden bir garanti sistemine ihtiyaç olduğu ilkesidir. Bu iki uzlaşıdan yola çıkarak şunu ifade edebilirim: Yeni garanti-güvenlik düzenlemesinde Türkiye’nin yanında AB gibi başka aktörlerin de rolü olması oldukça mümkündür”