Dünyanın en büyük ikinci kıtası olan Afrika, tektonik plaka hareketleri neticesinde içten içe bölünme sürecine girdi. Yıllardır "ölü ve hareketsiz" olduğu düşünülen yer kabuğu çatlağının hareketlenmesiyle bilim insanları, milyonlarca yıl sonra yepyeni bir okyanus doğuracak tarihi bir kırılmanın ilk aşamalarına tanıklık ettiklerini açıkladı.
Frontiers in Earth Science dergisinde yayımlanan son jeokimyasal verilere göre, Sahra Altı Afrika'da yaşanan bu jeolojik süreç, birkaç milyon yıl içinde kıtanın yapısını değiştirerek iki ayrı kara kütlesine dönüşmesine yol açacak.
MİLYONLARCA YIL SONRA BİR İLK
Jeologlar, Tanzanya'dan Namibya'ya kadar yaklaşık 2 bin 500 kilometre boyunca uzanan devasa bir yer kabuğu çatlağı olan Kafue Rifti’nin tamamen aktifliğini yitirdiğini düşünüyordu. Ancak son birkaç on yılda bu bölgede insan kulağının duyamayacağı, sadece hassas sismik aletlerin yakalayabildiği gizemli sarsıntılar, yeraltı sıcaklığındaki ani artışlar ve uyduların kaydettiği milimetrik zemin oynamaları bilim dünyasını harekete geçirdi.
İngiltere’deki Oxford Üniversitesi liderliğindeki araştırma ekibi, şüphelerin peşine düşerek Zambiya’daki jeotermal kuyulardan ve kaplıcalardan fışkıran gazları mercek altına aldı. Sonuçlar tam anlamıyla ezber bozucuydu.
DÜNYANIN KALBİNDEN HELYUM-3
Araştırmayı yürüten baş bilim insanı Rūta Karolytė ve ekibi, yer kabuğunun yüzlerce kilometre altından, yani Dünya'nın mantosundan sızan çok nadir bir elementi tespit etti: Helyum-3.
Normal şartlarda yeryüzünde bulunması oldukça nadir olan bu gazın kaplıca sularından salınması, yer kabuğunun en alt tabakasının ayrılmaya başladığına ve mantodaki magmatik hareketliliğin yukarı doğru bir yol aradığına işaret etti.
Kaliforniya Üniversitesi’nden seçkin profesör Estella Atekwana, "Olgunlaşmış, bitmiş kıta sınırlarını tanımak kolaydır. Ancak yeni bir plaka sınırının doğuş aşamaları tamamen belirsizdir. Kafue Rifti, volkanlar ve devasa depremler orijinal koşulları tamamen silip süpürmeden önce, bize bir kıtanın doğuş anını yakalamak için milyonda bir denk gelecek nadir bir fırsat sunuyor." dedi.
HARİTALAR YENİDEN ÇİZİLECEK: AFRİKA’NIN GÜNEYİ KOPUYOR
Peki bu jeolojik kırılma gelecekte dünyayı nasıl değiştirecek? Araştırmanın ortak yazarı Prof. Mike Daly’ye göre, süreç geri dönülemez bir şekilde ilerleyecek. Dünyanın tırnak uzama hızına benzer bir yavaşlıkla hareket eden tektonik plakaları, kabuğu gerdikçe bölgedeki deprem fırtınaları ve lav akıntıları şiddetlenecek.
Derinleşen yarıkların içine önce Akdeniz ve Hint Okyanusu'nun suları dolacak, devasa göller oluşacak ve en nihayetinde Afrika'nın güney kısmı ana kıtadan tamamen koparak ayrılacak. Bilim insanları bu devasa bölünmenin en hızlı ihtimalle birkaç milyon, en yavaş ihtimalle ise 20 milyon yıl içinde tamamlanacağını ve dünya haritasına yepyeni bir okyanus ekleneceğini öngörüyor.
KISA VADEDE ZAMBİYA İÇİN EKONOMİK POTANSİYEL
Kıtanın bölünmesi milyonlarca yıllık bir süreci kapsayacak olsa da, bu jeolojik hareketlilik denize kıyısı olmayan Afrika ülkesi Zambiya için bugünden önemli ekonomik fırsatlar sunuyor. Yeraltından yükselen yüksek ısı, ülkenin jeotermal enerji santralleri kurmasına imkan tanıyabilir. Teknoloji, havacılık ve tıp endüstrisinde küresel talebi yüksek olan değerli helyum gazının da bölgeden önemli miktarda toplanabileceği ileri sürüldü.
Bilim dünyası şimdi, yeni bir plaka sınırının oluştuğu bu kırılma hattının haritasını tam olarak çıkarabilmek adına Zambiya genelinde daha geniş bir alanda gaz analizleri gerçekleştirmeye hazırlanıyor.
yenibakış gazetesi-kktc son dakika