İnsanlık suçu işliyoruz

Eniz Orakcıoğlu

Mülteci Hakları Derneği Proje Koordinatörü Faika Deniz Paşa, KKTC’de sıfır mülteci politikası olduğunu vurgu yaparak, “Biz Kıbrıs’ta yaşayan halklar olarak yakın geçmişimizde savaşı ve zulmü bilen insanlarız. Bizde bir çatışma yaşadık, kendi ülkemizde yerimizden edildik, iç ve dış zorunlu göç yaşadık. Bu sebeple de biz zulmü de savaşı da bilen bir toplumuz” dedi.

 Paşa: Bugün Kuzey Kıbrıs’ta BM Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin koruması altında olan insanların sayısı yüzü geçmemektedir. Şu anda dünyada her 113 kişiden biri mülteci ve bizim bundan fazlasını yapabileceğimizi düşünmekteyim. Buna bağlı olarak toplumda ve siyasi kesimde oluşan korkuların yersiz olduğunu söylemek isterim” 

Paşa: “Tüm zamanlarda  en fazla tanınan mültecilerden biri Albert Einstein’dır. Einstein bugün bizim dünyamızda yaşasaydı ve Kıbrıs’a kaçsaydı, biz onu önce sınır kapılarımızdan reddedip, düzensiz yollara zorlayacaktık, o zaman da bir gemi ile bu ülkeye düzensiz yoldan girseydi ve bu yolculukta hayatta kalmayı başarabilseydi, onu önce cezaevine atacak, yargılandıktan sonra hayatının riskte bulunduğu  Nazi Almanya’sına geri gönderecektik”

“Bugün bize kayıtlı mültecilerden akademisyen de olan var, mimar da olan var işçi, terzi olan da var. Şunun herkes bilincine varmalıdır ki mülteciler gelecek ve biz onlara bakacağız, onlar da otur yan gelecek diye bir durum söz konusu değildir. Bizim ülkemizde sıfır mülteci politikamız var ve bu durum ne uluslararası hukuka ne de insan vicdanına sığan bir tutum değildir”

“Mültecilerin başına gelenlerden sınır dışı eden devlet sorumludur”

Mülteci Hakları Derneği Proje Koordinatörü Faika Deniz Paşa, Ülkede mültecilerin haklarını koruyan, mültecilere dair uygulanan prensipleri içeren ve iç hukukun bir parçası olan birçok sözleşmenin bulunduğunu  anımsatarak, “Bunların başında 1951 Mülteciler sözleşmesi gelmektedir. Bunun yanı sıra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Medeni ve Siyasi Haklar sözleşmesindeki yaşam hakkını ve işkence yasağını içeren maddelerin sınır ötesi etkileri bulunmaktadır. Sözleşmeleri yorumlamakla yükümlü mahkeme ve komite, kişilerin sınır dışı edilme dolayısıyla gönderildiği  yerde hayatı tehlikeye girerse, işkence görürse, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye uğrarsa o geri gönderme işlemini yapan devlet de bundan sorumludur” dedi.

“Geri göndermeme ilkesi bizi bağlayıcıdır”

İç hukukun parçası olan işkenceye karşı sözleşmeye de atıfta bulunan  Paşa, “Bu sözleşmede de işkence yasağının sınır ötesi etkisi bulunmaktadır. Bu sebeple mültecilere dair hukuki kuralların en başında gelen geri göndermeme prensibi bizim iç hukukumuzun parçasıdır. Ayrıca, geri göndermeme prensibi uluslararası örf ve adet hukuku kuralıdır. Bu noktada herhangi bir devlet, devlet olduğunu iddia ediyorsa bu prensibi içeren sözleşmeleri imzalamasa dahi, bununla ilgili bir yasası olmasa bile geri göndermeme ilkesine uymak zorundadır. Bunun bu şekilde olmasının nedeni insanlık olarak geçmişte deneyimlediğimiz olaylardır. Örneğin, Nazi Almanya’sından kaçan Yahudiler Amerika’ya sığınmak istediklerinde gemilerle geri gönderilmişler ve toplama kamplarında öldürülmüşlerdi. 2’inci dünya savaşı deneyimlerinden sonra da insanlık, zulmü gördüğünü ve kimsenin savaşa ve zulme geri gönderilemeyeceğini söylemişti. Bu nedenle de geri göndermeme ilkesi bizi bağlayıcıdır” diye konuştu

“Yasal düzenleme yapma konusunda eksiğiz”

KKTC Meclisinde yapılan yasalarda mültecilerin haklarına dair bire bir bir ibare bulunmadığını hatırlan Faika Deniz Paşa, “Böyle bir ibareye yer verilmemesi sözleşmeler ihlal edilebilir anlamına gelmez. Bizim muhaceret yasamızda veya yasa altında tüzüklerde uluslararası korunma ihtiyacı olan insanlar için uygulanması gereken kurallar bulunmamaktadır. Uluslararası korumaya dair de Kıbrıs’ın Güney’inde veya Türkiye’deki gibi ayrı bir yasamız da yok. Bu bakımdan da yasal düzenleme yapma konusunda eksiğiz” şeklinde konuştu.

“Yasada değişiklik yaparak önerdik”

İki yıl önce Mülteci Hakları Derneği olarak, Fasıl 105 Yabancılar ve Muhaceret Yasasına bir dizi değişiklik önerileri yaptıklarını anımsatan Paşa, “Bu önerilerin taslağını oluşturduk, daha sonra adamızın Kuzeyi’nde aktif olan birçok sivil toplum örgütü ve BM Mülteciler Yüksek Komiserliği’ne de danışarak, Meclis’teki siyasi partilerin temsilcileri ile görüştük. Değişikliklerin içerisinde mülteciler geri göndermeme ilkesi, 1951 sözleşmesi, Avrupa İnsan hakları Sözleşmesi, İşkenceye karşı sözleşmeler ile Medeni ve Siyasi haklar sözleşmelerdeki yükümlülüklerimiz ve bu doğrultuda mülteci olarak tanınacak insanlara dair bir ikamet statüsü ve hali hazırda da uygulamada olan hakların yasal güvenceye kavuşturulması bulunmaktaydı.” dedi.

“Hazırladığımız çalışma raflara kaldırıldı”

Mültecilere verilen bağzı haklar olduğunu ve bu verilen hakların yasalarda yer almamasına karşın  politik kararlar olarak uygulandığını vurgulayan  Paşa, “BMMYK tarafından uluslararası koruma ihtiyacı olduğu tespit edilen kişilerin sağlık hakkına erişim, eğitim hakkına erişim, ön izin gerekmeksizin çalışma hakkı gibi hakları var. Bu mevcut ve elimizde olan haklarında yasaya dökülmesi için çalışma yaptık. Tüm siyasi partilerle de görüştük. Bu değişikliğe hepsi sıcak baktı ve her partiden birer vekil bu değişiklikleri meclise sundu, Genel Kurulda görüşülmesi onaylandı ve hukuk komitesine gitti. Hukuk komitesinde 2 kere görüşüldü ve sonrasında bir kez daha görüşülmeyerek rafa kaldırıldı” diye konuştu.

“Sınır kapılarından mültecileri reddetmek hata”

Paşa, sözlerine şu şekilde devam etti; “Sınır kapılarına gelen insanlar ‘Biz mülteciyiz, uluslararası korunma ihtiyacımız vardır’ dediklerinde bu kişilerin girişini reddetme nedeni bile olabiliyor. Bu sebeple bizim ülkemizde yapılan hata gelen insanları geri döndürme oluyor. Bu insanları birkaç kez sınır kapılarından reddettiğiniz zaman onlarda düzensiz ülkeye giriş yolunu denemek zorunda kalıyor. Özelliklede Kuzey ve Güney Kıbrıs’ta akrabası olan kişiler varsa Ercan’dan veya Girne Limanı’ndan giriş yapmaya çalışıyorlar. Kısacası siz bu insanları ucuz ve güvenli olan uçak ve gemi yoluyla ülkeye girişini engellerseniz, onlarda kaçakçılara yüksek miktarda paralar verip, boğulma riskini de göze alıp kaçak yollardan ülkemize girmeye çalışacaklardır.”

“Savaştan ve zulümden kaçanı suçlularla hapse atmak doğru değildir”

Ülkeye izinsiz yollardan giren kişileri Mülteciler Sözleşmesine aykırı olarak mahkemeye çıkarıp, cezaevine suçlularla birlikte atıldığını ve akabinde sınır dışı edildiğini belirten Faika Deniz  Paşa, “Mülteciler ülkelerindeki savaş ve zulümden kaçtıklarında başka ülkelere düzensiz şekilde girdikleri için cezalandırılmamalıdırlar. Kaldı ki bu durum cezai prosedür içinde de cezalandırılacak bir şey değildir. Çünkü bu kişiler darp, taciz ve hırsızlık gibi başka insanlara zarar verecek bir suç işlememektedir, sadece düzensiz sınırı geçmekte ve burada zarar gören sınır olgusundan başka bir şey değildir, kimsenin canını yakıp, kimseye zarar vermemektedir. Burada işlenen idari bir suçtur ve bu durumda geçerli bir sebepleri bulunduğu müddetçe, bu kişileri suçlularla birlikte hapse atmamak doğru değildir” şeklinde konuştu.

“100 kişiden daha fazlasına evimizi açabiliriz”

Ülkede sıfır mülteci politikası olduğunu vurgulayan Paşa, “Biz Kıbrıs’ta yaşayan halklar olarak yakın geçmişimizde savaşı ve zulmü bilen insanlarız. Bizde bir çatışma yaşadık, kendi ülkemizde yerimizden edildik, iç ve dış zorunlu göç yaşadık. Bu sebeple de biz zulmü de savaşı da bilen bir toplumuz. Bugün Kuzey Kıbrıs’ta BM Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin koruması altında olan insanların sayısı yüzü geçmemektedir. Şu anda dünyada her 113 kişiden biri mülteci ve bizim bundan fazlasını yapabileceğimizi düşünmekteyim. Buna bağlı olarak toplumda ve siyasi kesimde oluşan korkuların yersiz olduğunu söylemek isterim” dedi. 

“Sıfır mülteci politikamız var”

Mültecilerin, bakıma ve yardıma muhtaç kişiler, hatta külfet olarak göründüğüne dikkat çeken Paşa, “Geçmiş ve bugüne bakıldığına en fazla tanınan mültecilerden biri Albert Einstein’dır. Einstein bugün bizim dünyamızda yaşasaydı, Kıbrıs’a kaçsaydı, biz onu önce sınır kapılarımızdan reddedip, düzensiz yollara zorlayacaktık, o zaman da bir gemi ile bu ülkeye düzensiz yoldan girseydi ve bu yolculukta hayatta kalmayı başarabilseydi, onu önce cezaevine atacak, yargılandıktan sonra hayatının riskte bulunduğu  Nazi Almanya’sına geri gönderecektik. Böylelikle de belki bugün fizik, bildiğimiz fizik olmayacaktı. Bugün bize kayıtlı mültecilerden akademisyen de olan var, mimar da olan var işçi, terzi olan da var. Şunun herkes bilincine varmalıdır ki mülteciler gelecek ve biz onlara bakacağız, onlarda oturacak diye bir durum söz konusu değildir. Bizim ülkemizde sıfır mülteci politikamız var ve bu durum ne uluslararası hukuka ne de insan vicdanına sığan bir tutum değildir” diye konuştu.

“En önemli nokta mültecileri geri göndermemektir”

Yasa değişikliğinden de önce hali hazırda pratikte uygulanabilecek şeylerin hayata geçirilmesinin önemine dikkat çeken çeken Paşa, “En başta mültecileri kaçtıkları topraklara geri göndermemeliyiz. Diğer bir nokta düzensiz yollarla giriş yapan mültecileri yargılamamalı ve tutuklamamalıyız. Bunlar en basit ve bugün hayata geçirilebilecek maddelerdir. Daha sonrasında ise yetkililerin kapsamlı bir sığınma sistemi yaratması önemlidir” şeklinde konuştu.

“İnsanlık krizi yaşanıyor”

Proje Koordinatörü Faika Deniz Paşa, ırkçılık, yabancı düşmanlığının birçok kişinin söylediği gibi yoğun göçten dolayı ileri gelmediğini vurgulayarak, “Bakıldığında en ırkçı ülkeler en az göç alan ülkeler olabilmektedir. Ama ırkçılık genel olarak toleransız, faşizan bir siyasi ortamın gelişmesiyle alakalıdır. Bugün gelinen noktada dünyanın  insanlık krizi yaşadığını söyleyebilirim. Örneğin UNITED isimli bizimde üyesi olduğumuz sivil toplum ağı açıklama yaparak 1993 yılından beri kimliği tespit edilebilen ve Akdeniz’de ölen insan sayısını 33.305  olarak açıklandı. Bu insanların ne için öldüğünü sorgulamak gerekir” dedi.

“Akıllara durgunluk veren olaylar yaşanmakta”

 Mülteci olmayan bireylerin Türkiye’den İtalya’ya uygun fiyatla uçak bileti veya gemi, otobüs alarak güvenli bir şekilde seyahat edilebildiğini anlatan  Paşa, “Mülteciler için bu durum aynı değildir. Mülteciler bizim ödediğimiz uçak biletinin 10 ya da belki de 20 katı kaçakçılara para vermek, kilometrelerce yürümek, denizi aşmak zorunda kalmaktadır. Bu bana göre akıllara durgunluk veren bir olaydır. Getirilen vizelerle insanlar turist veya çalışma vizesine başvurabilmekte ama mülteciler için herhangi bir vize bulunmamaktadır. Bunun yanında geçersiz belgelerle uçağa bir şekilde binen mülteci de batılı devletler tarafından yargılanamamaktadır ama o devletlerde önlemini uçak şirketlerine yüksek meblağlarda ceza keserek almaktadır ki biniş yerinde pasaportunu hem o ülkenin polisi, hem de uçağa binmeden uçak şirketinin çalışanları kontrol etsin. Bu sebeple de mülteci güvenli, yasalara uygun ve nispeten ucuz yollarla gideceği ülkeye gidememektedir. Ülkelerin diğer aldığı tedbirler arasında mültecilerin birinci varış ülkeleriyle çıkışların engellenmesi için anlaşmalar yapmak, açık denizlerde mültecileri taşıyan gemileri geri çevirmek bulunmaktadır. Bir yandan da savaşlar tetiklenmekte, yanlış politikalar sonucu halklara zulüm uygulayan guruplar oluşmakta, büyümektedir. Diğer taraftan da bu savaşlar ve zulüm sonucu göç etmek zorunda kalanların daha güvenli sayılan ülkelere erişimleri engellenmektedir” dedi.

Kısacası insanlığımızın krize girdiği dönemden geçmekteyiz.

“Akrabaları olan yerleri tercih ediyorlar”

Paşa, sözlerine şu şekilde devam etti; “Kuzey Kıbrıs’a genellikle Suriye’den insanlar gelmekte, bu insanlar da Güney’de aileleri olduğundan dolayı adamızın kuzey yarısından geçmektedirler. Bu oldukça alnaşılır bir durumdur. Bugün bizim ülkemizde savaş çıksa ailemiz neredeyse veya nerenin dilini bilirsek biz de savaştan kaçıp oralara gitmeyi tercih edeceğiz. Bizim adamıza gelen mülteciler de ya daha önce burada okuduğu için, ya da burada akrabaları olduğu için ülkemizi tercih etmektedir. Örneğin, Kıbrıs’ın Güney’ine erişmek isteyen insanların girişlerine Ercan’dan izin verilse, Kıbrıs’ın Güney’indeki polis Yeşil Hat’tan geçişlerini geri göndermeme prensibi altındaki sorumluluklarından ötürü reddedemez. Peki biz o zaman bu insanları neden geçişlerine izin vermiyor ve Türkiye’ye geri gönderiyoruz. Aylan bebeğin bedeni deniz kıyısına vurduğu zaman bizim yetkililerimiz de açıklama yaparak, AB’nin sınırlarını açması gerektiğini, bunun bir insanlık ayıbı olduğunu söylemişlerdi. Gelin görün ki mültecilere biz kendi sınırlarımızı kapamaktayız. Geçiş bölgesi olarak Güneyin yapamayacağı hak ihlallerini gerçekleştirmekten çekinmiyoruz.”

“3 rapor hazırlıyoruz”

Faika Deniz Paşa, Mülteci Hakları Derneği’nin yürüttüğü çalışmalarla ilgili de bilgiler verdi.   Paşa, açıklamalarını şöyle sürdürdü; “Kuzey Kıbrıs’taki Mültecilerle ilgili hukuki ve sosyal destek sağlamanın yanında halkımız ve mülteciler arasında dayanışmanın sağlanması için köprü görevi yürütüyoruz. Bunların yanında proje bazında yürüttüğümüz çalışmalar var. Şu anda İnsan Hakları için proje yürütmekteyiz. Proje kapsamında, yakın dönemde 3 rapor çıkarmayı hedefliyoruz. Bu raporların birincisi tutukluluk standartları ile ilgili, bir sığınma hakkına ilişkin ve son olarak da burada yaşayan mültecilerin ekonomik ve sosyal haklarına ilişkindir. Proje kapsamında her yıl kampanyalar, paneller ve görseller hazırlamaktayız. Bunun yanında ırkçılık karşıtı bir duyarlılık oluşturmaya çalışıyoruz.”