HER YERDE RÜŞVET VAR

İş insanları ile yapılan anket sonucuna göre, raporda ülkedeki yolsuzluk algısının giderek yaygınlaştığı görülürken, Kuzey Kıbrıs’ın 2024 Yolsuzluk Skoru 100 üzerinden 26 olarak hesaplandı ve 180 ülke arasında 140’ıncı sırada yer aldığı belirtildi   Anket sonuçlarına göre, iş insanlarının yüzde 75’i Kuzey Kıbrıs’ta yolsuzluğun ve rüşvet olaylarının çok yaygın olduğunu belirtirken, yüzde 64’ü ise yapılan yolsuzluk olaylarının en çok kamu ihalelerinde ve izin/lisans işlemlerinde yer aldığını söyledi. Katılımcılara göre, %74 yolsuzluğun ‘çok ciddi bir sorun’ olduğu kanaatinde…     Ankete katılımcıların yüzde 35’i ise işini hızlandırmak amacıyla rüşvet verdiğini söylerken, katılımcıların yüzde 60’ı yolsuzluğun en çok yaygın olduğu alanın kabine üyeleri arasında yaşandığını ifade etti       Ankete göre, kamu kaynakları siyasetçiler ve üst düzey memurlar tarafından istismar ediliyor.  Ankete katılanların %57’si kamu kaynaklarının yolsuzluktan dolayı özel şirketlere, bireylere ve gruplara aktarılmasının ‘çok yaygın’ olduğunu düşünürken, bunun hiç olmadığını düşünenlerin oranı ise sadece %5     İş dünyası siyaset ilişkisi ise rapora göre son derece sıkıntılı. ‘Büyük şirketlerin vergilerini ödemekten kaçınmasının’ çok sık karşılaşılan bir durum olduğunu ifade edenlerin oranı %43     Yeni Bakış Friedrich-Ebert-Stiftung (FES) Kıbrıs Ofisi’nin düzenlediği, akademisyen Ömer Gökçekuş ve Sertaç Sonan tarafından hazırlanan yolsuzluk algısı raporu, Remzi Kitabevi’nde açıklandı. Raporda ülkedeki yolsuzluk algısının giderek yaygınlaştığı ortaya çıktı.  Kuzey Kıbrıs’ın 2024 Yolsuzluk Skoru 100 üzerinden 26 olarak hesaplanırken, 180 ülke arasında 140’ıncı sırada yer aldığı belirtildi. Güney Kıbrıs 46, Yunanistan 59, Türkiye ise 107. Sırada yer aldı. Ömer Gökçekuş ve Sertaç Sonan tarafından hazırlanan yolsuzluk algısı raporu, 352 iş insanı ile yapılan anket sonucuna göre hazırlandı. 352 iş insanının yüzde 75’i Kuzey Kıbrıs’ta yolsuzluğun ve rüşvet olaylarının çok yaygın olduğunu belirtirken, yapılan yolsuzluk olaylarının en çok ihalelerde yer aldığını düşündüğünü söyledi. Ankete katılan kişilerin yüzde 64’ü en çok rüşvetin kamu ihale konularında ve izin alınması gereken mercilerde yaşandığını ifade ederken, yine ankete göre her üç insandan birinin rüşvet verdiği açıklandı. Ankete katılımcıların yüzde 35’i “rüşvet verdim” derken, bunu işlerini hızlandırmak amacıyla yaptıklarını söyledi. Ankete göre, katılımcıların yüzde 60’ı yolsuzluğun çok yaygın olduğu alanın kabine üyeleri arasında yaşandığını belirtirken, seçim dönemlerinde de oy için maddi menfaatin sıklıkla yaşandığına vurgu yaptı. Rapora göre; iş insanlarıyla yapmış olduğumuz anketin sonuçlarını on üç başlık altında özetlemek mümkün:

1. Yolsuzluk çok yaygındır ve çok ciddi bir sorundur. Ankete katılan iş insanlarının %75’i Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde (KKTC) rüşvet ve yolsuzluğun ‘çok yaygın’ olduğunu düşünmektedir. Dahası, %74’ü yolsuzluğun ‘çok ciddi bir sorun’ olduğu kanaatindedir.
2. Yolsuzluk bir önceki yıla göre artış göstermiştir. Her üç iş insanından ikisi, bir yıl önceye göre ülkede yolsuzluğun artmış olduğunu düşünmektedir. 2024 yılında yolsuzluğun azaldığını düşünenlerin oranıysa sadece %4’tür.
3. Yolsuzluk en fazla kamu ihaleleri ve izin/lisans işlemlerinde gerçekleşmektedir. Katılımcılara göre ‘rüşvet ya da el altından fazladan ödeme yapmanın’ en yaygın olduğu üç işlem şu şekilde sıralanmıştır: Katılımcıların %64’ü kamu ihaleleri ve izin/lisans işlemlerinde rüşvetin çok yaygın olduğunu düşünmektedir; bunu kamuya ait arazi ve binaların tahsisi ve kiralanması (%60) ve devlet teşvikleri (%56) takip etmektedir. Rüşvetin en az olduğu alanlarsa sırasıyla şunlardır: yargı kararlarını etkilemek için (%32); yerel yönetim/belediye hizmetleri (%36); ve devletten elektrik, su ve telefon gibi hizmetleri alırken (%38).
4. Her üç iş insanından biri rüşvet vermiştir. Yukarıdaki soruya devam niteliğinde sorduğumuz “Son bir yıl içerisinde yukarıdaki hizmetlerden herhangi birini almak için sizin ya da çevrenizdekilerden birinin ilgili yetkiliye rüşvet ya da hediye vermeniz ya da bir iyilik yapmanız gerekti mi?” sorusuna katılımcıların %35’i “evet” cevabı vermiştir; bu soruya yanıt vermeyenlerin oranıysa %10’dur. Buna gösterilen en yaygın üç gerekçe ise sırasıyla, işleri hızlandırmak (%40), işleri tamamlayabilmek (%20) ve yapılan işin maliyetini azaltmak (%9) olmuştur.
5. Kamu kaynakları siyasetçiler ve üst düzey memurlar tarafından istismar edilmektedir. Ankete katılanların %57’si kamu kaynaklarının yolsuzluktan dolayı özel şirketlere, bireylere ve gruplara aktarılmasının ‘çok yaygın’ olduğunu düşünürken, bunun hiç olmadığını düşünenlerin oranı sadece %5’tir. Katılımcılar, Hükümet üyeleri ve onların atadıklarının yolsuzluğa en fazla karışan iki grup olduğunu düşünmektedir: Kabine üyeleri arasında yolsuzluk çok yaygındır diyenlerin oranı %60’ken, onları %55’le üst kademelerdeki memurlar takip etmektedir. Ankete katılanlar tarafından yolsuzluğa en az karıştığı düşünülen meslek gruplarıysa Polisler, Savcılar ve Hakimlerdir: Ankete katılanların %31’i Polisler arasında yolsuzluğun ‘çok yaygın’ olduğu düşüncesine sahipken, Savcılar ve Hakimler için bu 14 Kuzey Kıbrıs’ta Yolsuzluk Algısı: 2024 Raporu oranlar sırasıyla %30 ve %29’dur.
6. Yolsuzluğu caydırması beklenenler başarılı değildir. İş insanlarıyla yapılan ankette, “Yolsuzluk ve usulsüzlüklerle mücadele etmesi ya da bunları ifşa etmesi gereken kurumlar sizce bu işte ne kadar başarılıdır/etkilidir?” sorusu sorulmuştur. Burada da ankete katılan iş insanları arasında herhangi bir kurumu “son derece başarılı/etkili” bulanların oranı çok düşüktür. En etkili bulunan, katılımcıların %26’sı tarafından çok başarılı bulunan Polis olmuştur; ikinci sıradaysa Başsavcılık (%25) ve Mahkemeler (%23) yer almaktadır. Sıralamanın en sonundaysa katılımcıların %61’inin hiç başarılı bulmadığı Meclis bulunmaktadır. Hükümeti “çok başarısız” bulduğunu ifade edenlerin oranıysa %60’tır.
7. Hükümet kara parayla mücadele konusunda da sınıfta kalmıştır. İş insanlarına yöneltilen “Hükümetin kara para aklama faaliyetleriyle mücadelesini ne kadar başarılı buluyorsunuz?” sorusuna verilen yanıtlar, 2024 yılında da hükümetin bu konudaki performansına duyulan güvenin düşük olduğunu ortaya koymaktadır. Katılımcıların büyük çoğunluğu (%55), ülkede kara para aklamaya yönelik faaliyetlerin sıklıkla karşılaşılan bir durum olduğu kanaatindedir. Buna ek olarak, kara parayla mücadele konusunda hükümeti hiç başarılı bulmayanların oranı %71’e yükselmiştir.
8. Seçimlerde maddi menfaat vaat edilmesi yaygındır. ‘Seçmenlere belirli bir şekilde oy kullanmaları için para ödenmesi ya da özel bir menfaat vaat edilmesinin’ sıklıkla gerçekleştiğini düşünenlerin oranı %61’dir. Bunun yanında, seçmenlerin belli bir şekilde oy kullanmamaları durumunda cezalandırılmakla tehdit edilmesinin sıklıkla gerçekleştiğini düşünenlerin oranı %34’tür.
9. İş dünyası siyaset ilişkisi son derece sıkıntılıdır. ‘Büyük şirketlerin vergilerini ödemekten kaçınmasının’ çok sık karşılaşılan bir durum olduğunu ifade edenlerin oranı %43’tür. Benzer şekilde, KKTC Hükümetinin ‘büyük ölçüde, sadece kendi çıkarını 15 Ömer Gökçekuş - Sertaç Sonan düşünen, birkaç büyük çıkar grubu tarafından yönetildiğini’ söyleyenlerin oranı %62’dir.
10. Yolsuzluğa karışan yetkililerden hesap sorulmuyor. Ankete katılanların %45’i yolsuzluğa karışan yetkililerin hiçbir zaman cezalandırılmadığını söylerken, bunun çok seyrek karşılaşılan bir durum olduğunu söyleyenlerin oranı %28’dir. Yolsuzluğa adı karışan yetkililerden sıklıkla ya da çok sık hesap sorulduğunu söyleyenlerin oranıysa sadece %13’tür.
11. Yolsuzluğa karşı toleransta bir artış vardır. ‘İşleri hızlandırmak için kamu kurumlarında çalışanlarla olan kişisel ilişki ve bağlantıların kullanılması kabul edilebilir bir şeydir’ ifadesine katıldığını söyleyenlerin oranı, 2023 yılında %17 iken 2024 yılında %25’e çıkmıştır. Bu oran, 2022’de %5 seviyesindeydi ve son iki yılda kayda değer bir artış göstermiştir. Benzer şekilde, ‘İyi hizmet verdiği sürece, hükümetin yolsuzluğa bulaşması kabul edilebilir bir şeydir’ ifadesine katıldığını söyleyenlerin oranı 2023’te %9 iken 2024’te %11’e yükselmiştir. 2022’de bu oran sadece %3’tü, dolayısıyla yolsuzluğa karşı toleransın son iki yılda giderek arttığı görülmektedir.
12. Rüşvet iş yapmanın önünde çok büyük bir engeldir. Yolsuzluğun iş yapmanın önünde çok büyük bir engel olduğunu düşünenlerin oranı %65 iken, yolsuzluğun iş yapmanın önünde hiçbir engel olmadığını söyleyenlerin oranı %8’dir.
13. Ülkemizde insanların başarı şansı liyakat ve çabaya bağlı mıdır? 2024’te ilk kez yöneltilen bu soruya katılımcıların %39’u katıldığını, %37’si ne katıldığını ne de katılmadığını, %24’ü ise katılmadığını belirtmiştir. Sonuçlar, ülkede bireysel başarının liyakat ve çabaya bağlı olup olmadığı konusunda görüş ayrılığı olduğunu göstermektedir.