Gıda tavan yaptı! Bölgesel çatışmalar, enerji maliyetleri ile hava olayları etkiliyor

Küresel gıda fiyatları, olumsuz hava şartları, jeopolitik gerilimler ve ticaret yollarındaki aksamaların etkisiyle yaklaşık son 4 yılın en yüksek seviyesine çıkarken, gübre fiyatları yüksek seyretmeye devam ediyor.

Küresel gıda ve gübre piyasaları, Orta Doğu’daki çatışmalardan kaynaklı aksamalar, Rusya-Ukrayna Savaşı sebebiyle Karadeniz üzerinden yapılan sevkiyatlardaki belirsizlikler, enerji maliyetlerindeki artış ve aşırı hava olaylarının baskısı altında bulunuyor. Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı güzergâhındaki güvenlik riskleri sebebiyle bazı taşımacılık şirketlerinin gemilerini Ümit Burnu üzerinden daha uzun rotalara yönlendirmesi teslimat sürelerini uzatırken, yakıt, navlun ve sigorta maliyetlerini artırıyor. Bu durum, enerji ve gübrenin yanı sıra tahıl ve diğer gıda ürünlerinin taşıma maliyetleri üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturuyor. Küresel gıda fiyatları ağustosta Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaşırken, gübre fiyatları yılın ikinci çeyreğinde gördüğü zirveden gerilemesine rağmen yüksek seyrini muhafaza ediyor. FAO Gıda Fiyat Endeksi, ağustosta aylık bazda yüzde 1,9 artarak 133,3 puana ulaştı. Böylece endeks, Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesini gördü. Küresel gıda fiyatları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,5 yükselirken, Mart 2022’de Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasının ardından kırılan tarihî seviyenin bir miktar altında kaldı. Ağustosta gıda endeksinde yer alan tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şeker gruplarının tamamında fiyat artışı yaşandı. Şeker fiyatları ağustosta bir önceki aya göre yüzde 11,9 artarak Haziran 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine çıktı. Aynı dönemde tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt ürünleri yüzde 2,3 ve et fiyatları yüzde 1 yükseldi. Buğday fiyatları, Karadeniz’deki ihracatta yaşanan sorunlar ve Avrupa’daki sıcak ve kurak hava şartları nedeniyle aylık yüzde 2,6, yıllık yüzde 15 artış gösterdi. Mısır fiyatları da yüzde 2,5 yükseldi. Bitkisel yağ fiyatları ise güçlü ithalat talebi ve Güneydoğu Asya’da üretimin El Nino’dan olumsuz etkilenebileceği endişesiyle son 3 ayda yükselişini sürdürerek Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. FAO, küresel tahıl üretiminin bu yıl geçen yıla göre yüzde 2 azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerilemesini öngörüyor.

GÜBRE ZİRVEDEN GERİLEDİ

Küresel gübre fiyatları son dönemde yılın ikinci çeyreğinde ulaştığı zirve seviyelerden geriledi. Küresel gübre fiyat endeksi, hazirandaki 156,1 puandan ağustosta 146,4 puana gerileyerek yüzde 6,2 düştü. Endeks, ağustosta önceki aya göre de yüzde 1,9 azaldı. Ürenin ton fiyatı haziran-ağustos döneminde yüzde 13,9 düşerek 390 dolara indi. Aynı dönemde triple süper fosfatın (TSP) ton fiyatı yüzde 4,2 azalarak 704,4 dolara, potasyum klorürün fiyatı da yüzde 3,9 düşerek 386,9 dolara geriledi. Buna karşılık diamonyum fosfatın (DAP) ton fiyatı yüzde 1,2 artarak 793,5 dolara yükseldi. Fosfat kayanın fiyatı da yüzde 8,3 artışla ton başına 170 dolara çıktı. Dünya Bankası, Orta Doğu’daki çatışmaların enerji ve gübre piyasalarına etkisi nedeniyle gübre fiyatlarının 2026 genelinde ortalama yüzde 31 artmasını ve gübrenin çiftçiler açısından 2022’den bu yana en düşük erişilebilirlik seviyesine gerilemesini bekliyor.

yenibakış gazetesi-kktc son dakika