“Ekonomik akıl iflas etti”
Zeytin Üreticileri Birliği Başkanı İrfan Çelik, tarımda kötü ve düşük kaliteli üretimin ödüllendirildiği, yüksek kalite ile üretmenin ceza haline geldiği bir üretim modeli içinde olunduğuna dikkat çekerek, ekonomik aklın iflas ettiğini, bu şartlarda süspansiyon verilmesinin mümkün olmadığını söyledi.
Çelik, iklimsel, yöresel ve coğrafi koşullar baz alınarak uygun olan yerler için zeytin üreticisinin teşviklendirilmesi gerektiğini söyleyerek, hükümetlerin bu yönde hiçbir çalışmasının olmadığını, üreticinin istediği yere zeytinini diktiğini, sonra da bir takım sorunlar yaşadığını belirtti.
Çelik, ülkede zeytinde sıcak sıkımın yasaklanması, soğuk sıkımın mecburi hale gelmesi gerektiğini, su ile en az teması sağlayacak bir işleme şeklinin olması gerektiğini belirterek,
“bununla ilgili hiçbir yasal mevzuat yok. Kim neyi, nasıl istiyorsa öyle yapıyor” diye konuştu.
Çelik, “Kooperatifçilik teşvik edilmeli, toplu üretimle birlikte işletme modeli değişmelidir. Tüm bunların tek bir işletme altında yapılması gerekiyor. Üretim, ilaçlama, budama, hasat, işleme ve depolama tek bir işletme altında olmalıdır. Yerli zeytin dışındaki zeytin türleri kesinlikle teşvik edilmemelidir. Aksine, yerli zeytin ağacının fidancılığının geliştirilmesi sağlanmalıdır” dedi.
Deniz ABİDİN
Zeytin Üreticileri Birliği (ZEYBİR) Başkanı İrfan Çelik, zeytin ve zeytinyağı üretiminin geldiği durumu ve yapılması gerekenleri Yeni Bakış’a açıkladı. Çelik, zeytin ve zeytinyağında bu yılın iyi bir yıl olacağını belirterek, zeytinin 15 yaşından sonra cinse bağlı olarak 24 aylık bir döngü kazandığını söyledi. Çelik, ilk 12 ayda ürün yılıysa, ikinci 12 ayda ürünün daha az olduğu bir yıl olacağını ifade etti. Çelik, bunun zeytin ağacının doğal yapısı olduğunu belirterek, bunu azaltmanın bir takım yolları olduğunu kaydetti. Çelik, akıllı ve ince budama sistemini her yıl uygulayarak ağaca sürgün atılması gerektiğini, ağaç iki yaşına geldiğinde ürün verdiğinden atılan her sürgünün ikinci yıldan itibaren de ürün vermesinin sağlanabileceğini söyledi.
Çelik, akıllı budamanın hasat maliyetinde tasarruf sağlayacağını ifade ederek, hasat zamanı geldiğinde olduğu kadarının hasat edildiğini, ancak maalesef az olan zeytin ağacının kilo başına düşen hasat maliyetini yükseltmekte olduğunu belirtti.
“Zeytinyağında kalite ile rekabet edilebilirlik mümkün”
Çelik, ekonomik anlamda bir ekstra gider olmasına rağmen, akıllı ince budamanın her yıl yapılması, iki yaşına gelen her sürgünden her yıl ürün alınması gerektiğini kaydetti.
Bunun işin yapısal tarafı olduğunu belirten Çelik, zeytin ve zeytinyağında ancak kalite ile rekabet edilebilirliğin mümkün olduğunu söyledi. Çelik, Kıbrıs’ın dünyanın zeytin ülkesi olmaya aday olabileceğini belirtti. Çelik, Kıbrıs Ada’sı olarak Kuzeyin de Güneyin de bunu farklı algıladığını belirterek, özellikle Güney Kıbrıs’ın bir takım hatalar yaptığını söyledi. Çelik, Güney Kıbrıs’ın yerli zeytin ağacından uzaklaştığını, ticari anlamda daha karlı görünen dışarıdan bir zeytin ağacını tercih ettiğini, daha kısa sürede daha çok ürün aldıklarını, ancak unuttukları bir şey olduğunu kaydetti.
“Zeytinin cinsi, kalitesi, işleme yöntemi önemlidir”
Çelik, şunları söyledi, “Yunanistan üretkenlik anlamında dünyaya ders veren bir ülke. Böyle bir ülke rakibinizse, bu ülkeden gelecek olan zeytin ve zeytinyağına karşı AB içinde fota koyamayacağınıza göre, üretken de olamayacağımıza göre biz nasıl rekabet edebiliriz? Biz ancak kalitemizle rekabet edebiliriz. Zeytinde kaliteyi belirleyen beş ana unsur vardır. Birincisi zeytinin cinsidir. Kaliteyi belirleyen zeytinin hasat zamanındaki kalite derecesidir. Zeytinin olgunlaşması ilerledikçe zeytinyağının kalitesi düşecektir. Üçüncüsü, zeytinin işleme yöntemidir. Yani soğuk sıkım mı sıcak sıkım mı önemlidir. Sıcak sıkım kullanıldığında zeytinin ilaçsal özellikleri kaybediliyor. Bu nedenle de zeytinin ticari değeri düşüyor. Çağdaş dünyada kaliteli zeytinyağı üretmek sağlığa olan yararı bakımından ayrı bir kültür haline geldi. Dolayısıyla zeytinin işleme yöntemi çok önemlidir”
“Soğuk sıkım mecburi hale gelmeli”
Çelik, ülkede zeytinde sıcak sıkımın yasaklanması, soğuk sıkımın mecburi hale gelmesi gerektiğini belirterek, su ile en az teması sağlayacak bir işleme şeklinin olması gerektiğini kaydetti. Çelik, zeytinin su verilmeden işlenmesi gerektiğine vurgu yaparak, bugün bu sistemin uygulanmakta olduğunu söyledi. Bunun ekonomik aklın emrettiği bir şey olduğunu belirten Çelik, zeytine susuz işlem yapıldığı zaman karasu denilen suyun ortaya çıkmadığını ve çevreye daha az zarar verildiğini kaydetti. Bununla ilgili hiçbir yasal mevzuatın olmadığını ifade eden Çelik, “Kim neyi nasıl istiyorsa öyle yapıyor” diye konuştu.
“Killi toprak en büyük dezavantaj”
Çelik, zeytinyağının kalitesini coğrafi ve iklimsel şartların da belirlediğini söyleyerek, yükseklik arttıkça zeytinyağının kalitesinin arttığını belirtti. Çelik, toprağın killi olmasının zeytin için en büyük dezavantaj olduğunu söyleyerek, bu konuda yatırım yapacak olan kişilerin mutlaka yönlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Çelik, “Kış yağmuru zeytin için çok önemlidir. Tüm bunlar yanında üretilen ürünün standartları da önemlidir. Hangi standarta göre üretim yapıyoruz? Bu çok önemlidir”
“İzlenebilirlik yoksa ticari bakımdan elde edilen değer çok düşüktür”
Çelik, iklimsel, yöresel ve coğrafi koşullar baz alınarak uygun olan yerler için üreticinin teşviklendirilmesi gerektiğini söyledi. Çelik, hükümetlerin bu yönde hiçbir çalışmasının olmadığını, üreticinin istediği yere zeytini diktiğini, sonra da bir takım sorunlar yaşadıklarını kaydetti. Çelik, dünyanın temel aldığı uluslararası zeytin konseyinin ortaya koyduğu standartların olduğuna dikkat çekerek, ülkemizde de bunun yasal bir mevzuat haline getirilmesi gerektiğini söyledi. Çelik, entegre bir çözüm bulunamadığı sürece hiçbir zaman kaliteye ulaşılamayacağını belirterek, ilk sırada gıda güvenliğinin önemine değindi. Çelik, gıda güvenliğindeki en temel prensibin tarımsal ürünlerin izlenebilirliği olduğunu söyledi. Çelik, “İzlenebilirlik yoksa ticari bakımdan elde edilen değer çok düşüktür” dedi.
“Zeytin Konseyi’nin öngördüğü standartlar uygulanmalı”
Çelik, ülkede yasal bir boşluğun olduğunu ifade ederek, 1963 yılından bugüne kadar uygulanmakta olan bir Zeytinyağı Yasası’nın olduğuna dikkat çekti. Çelik, o yıllardaki zeytinyağı tanımıyla şimdiki zeytinyağı tanımının çok farklı olduğunu belirterek, standartlarının değiştiğini söyledi. Çelik, Uluslararası Zeytin Konseyi’nin öngördüğü standartların bir yasa ile acil olarak yürürlüğe girmesi gerektiğini belirtti.
Çelik, zeytin ağacına uygulanan ilacın doğru ilaç olup olmadığının önem taşıdığını söyleyerek, bunu kimsenin bilmediğini, buradan elde edilen zeytinin değirmene gittiği zaman kalıntısıyla ilgili analiz yapma şansının olmadığını belirtti.
“İzlenebilirlik kooperatifçilik ile sağlanabilir”
Çelik, uygulananın doğru zamanda doğru ilaç olmaması durumunda bir litre zeytinyağının bin litre zeytinyağını mahvedebileceğini söyleyerek, izlenebilirliğin mutlaka ulaşılması gereken bir hedef olduğunu kaydetti. Çelik, bunun da kooperatifçilik ile sağlanabileceğini belirterek, bölgesel üreticilerin, bölgesel bazda örgütlenmesi ile mümkün olabileceğini söyledi. Çelik, şöyle devam etti, “Bir bölgenin mutlaka aynı anda budamasının yapılması gerekir. Zeytin ağaçlarının bilimsel bir şekilde ilaçlanması, hasatının aynı dönemde yapılması gerekir. Hızlı hasatla ürünün en kısa sürede değirmene gitmesi ve değirmende doğru yöntemlerle işlendikten sonra doğru şekilde muhafaza edilmesi gerekir. AB içinde İspanya ve İtalya’ya bakıldığı zaman zeytin piyasasında inanılmaz bir örgütlenmeye sahiptirler. İzlenebilirliği en büyük avantaj olarak sunuyorlar. Bizde de kooperatifçilik teşvik edilmeli, toplu üretimle birlikte işletme modeli değişmelidir. Tüm bunların tek bir işletme altında yapılması gerekiyor. Üretim, ilaçlama, budama, hasat, işleme ve depolama tek bir işletme altında olmalıdır”
“Yerli zeytin ağacının fidancılığı geliştirilmeli”
ZEYBİR Başkanı Çelik, yerli zeytin dışındaki zeytin türlerinin kesinlikle adada teşvik edilmemesi gerektiğine vurgu yaparak, yerli zeytin ağacının fidancılığının geliştirilmesi gerektiğini söyledi. Çelik, “Maalesef bugün isteyen ithalat iznini alarak istediği yabancı fidanı adaya getirebiliyor. Söz konusu fidan cinsinin burada başarı şansı kanıtlanmadığı için iklimsel şartlar beklenilen sonucu veremeyebilir” dedi. Yerli zeytinin korunması ve bunun üzerine bir endüstri kurulması gerektiğini belirten Çelik, “bizim kendi yerli zeytinimizin duyusal özellikleri dünyada hiçbir zeytin ağacında yok” diye konuştu.
“Zeytinyağı depolama kapasitesi çok sınırlı”
Çelik, zeytinyağı depolama kapasitesinin çok sınırlı olduğunu belirterek, zeytinyağının kalitesini koruyan doğru krimatik ortamda depolanması gerektiğini söyledi.
Çelik, ışık, ısı ve havadan izole edilmiş bir depolama imkanının olması gerektiğini ifade ederek, bunun şahıs olarak yapmanın çok zor olduğunu belirtti.
Çelik, “AB standartlarında bir yağ üretilmişse, doğru ortamda depolanmalıdır. Elinizde izlenebilirlik ve referanslar da olduktan sonra dünya kuyruğa girer ve zeytinyağımız rahatlıkla hiçbir ambargonun etkisi olmadan satılabilir. Bize birçok yerden müracaat var. Ancak biz bu koşulları sağlayamadığımız için bu oran sıfıra yakın” dedi.
“Çağdaş dünyanın yatığının tersini yapıyoruz”
Çelik, hükümetlerin hiçbir konuda bakış açılarının olmadığını belirterek, tarım alanında sürdürülebilirliği sağlayacak, üretkenliği, verimliliği ve yüksek katma değeri sağlayacak, kalitesiyle dünyayla entegre olabilecek kalite ve üretim odaklı bir modelin düşünülmediğini söyledi. Çelik, “Biz bugün karşılıksız olarak destek veriyoruz. Kötü kaliteli ya da düşük kaliteli üretmenin ödüllendirildiği, yüksek kalite ile üretmenin bir ceza haline geldiği bir üretim modeli içindeyiz. Bu da bize ekonomik aklın iflas ettiğini gösteriyor. Bu şartlarda süspansiyon verilmesi mümkün değil. Ekolojiye olan desteği sağlayabilmeliyiz. Çağdaş dünya bunu yaparken biz tam tersini yapıyoruz”
“Kırsal kesimin refahını karşılıksız yardımla artıramazsınız”
Çelik, zeytin üreticisinin az da olsa hükümetten destek aldığını belirterek, şunları söyledi, “Neden veriyorsunuz? Neyin karşılığında? Hiçbir şey. Bu sizi onursuz ve omurgasız bir yaşama mahkum eder. Kırsal kesimin refahını karşılıksız yardımla artıramazsınız. Üretkenliği, verimliliği, yüksek katma değere odaklanmış, ekolojiye saygılı bir üretim yapıldığı oranda destek verebilirsiniz. Bunun size yüksek fiyat olarak döndüğünü göreceksiniz. Bugün böyle bir model yok”